HİPERTANSİF KRİZ PROTOKOLÜ (Emergency vs. Urgency)

Hedef Organ Hasarı Ayrımı, Perlinganit Titrasyonu & İnme Önleme

EMİN'SEN

1. HİPERTANSİF EMERGENCY (Hedef Organ Hasarı VARSA):
  1. Organ Hasarı Bulguları: Akut Akciğer Ödemi (nefes darlığı, raller), Akut Koroner Sendrom (göğüs ağrısı), Aort Diseksiyonu (yırtılır tarzda sırt ağrısı), Akut SVO veya Ensefalopati.
  2. Hedef Düşüş Hızı: İlk 1 saatte Ortalama Arteriyel Basınç (OAB) en fazla %20 - %25 düşürülür. Sonraki 2-6 saatte hedef: ~160/100 mmHg'dir. (Hızlı düşüş beyni ve kalbi kansız bırakır!).
  3. Nitrogliserin (Perlinganit 10 mg / 10 ml ampul) İnfüzyonu:
    • Hazırlık: 1 ampul Perlinganit (10 mg) 100 cc SF içine konur (Konsantrasyon: 100 mcg/ml).
    • Başlangıç: 10 - 20 mcg/dk (Hazırlanan infüzyondan 6 - 12 ml/saat) başlanır.
    • Titrasyon: Her 5-15 dakikada bir tansiyon kontrol edilerek 5-10 mcg/dk artırılır (Maks 100-200 mcg/dk). Hedef değere inince idameye geçilir.
  4. Akut Akciğer Ödemi Varsa Ekle: Furosemid (Lasix) 40-80 mg IV yavaş puşe.
2. HİPERTANSİF URGENCY (Hedef Organ Hasarı YOKSA):
  1. Oral Kaptopril (Kapril 25 mg tb): Tablet suyla yutturulur; 30 dk sonra TA tekrar ölçülür. Gebelik, anjiyoödem öyküsü, hiperkalemi ve akut böbrek hasarında verilmez.
  2. VEYA Amlodipin (Norvasc 5 - 10 mg tb): Böbrek hastalarında veya yaşlılarda 5-10 mg oral tercih edilir.
  3. Taburculuk Kuralı: Acilde tansiyonu 120/80 mmHg yapmaya çalışma; 2-3 saatlik takipte 160-180 bandına gerilemesi poliklinik sevki için yeterlidir.
⚠️ KIRMIZI ÇİZGİLER (ÖLÜMCÜL HATALAR):
  • Nidilat (Nifedipin) Kapsülü Isırtma / Patlatma: Sublingual nifedipin ani kardiyak kollaps, ölümcül iskemik inme ve miyokard enfarktüsü tetikler; kesinlikle YASAKTIR!
  • Organ Hasarı Olmayana Rutin Lasix Yapma: Dehidrate yaşlı hastada prerenal azotemi ve elektrolit çöküşü yapar.
  • İskemik İnmede Erken Tansiyon Düşürme: Trombolitik (tPA) verilmeyecekse tansiyon > 220/120 mmHg olmadığı sürece İLK 24 SAATTE TANSİYONA DOKUNULMAZ! (Penumbrayı kurtarmak için yüksek perfüzyon şarttır).

EMİN DEĞİLSEN

1. Hızlı Organ Hasarı Kontrol Listesi:

  • Kalp: EKG çek (ST-T değişiklikleri var mı?), Troponin bak.
  • Akciğer: Dinle (Ral/ronküs var mı?), Akciğer grafisi çek (Kardiyomegali, konjesyon).
  • Beyin: Fokal motor defisit, bilinç değişikliği, şiddetli kusma var mı? (Gerekirse Kontrastsız Beyin BT).
  • Böbrek: Kreatinin, Üre ve TİT (hematüri/proteinüri) kontrolü yap.

2. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Koroner YBÜ / Dahiliye:

  • Perlinganit infüzyonu ihtiyacı olan Akut Koroner Sendrom, Akciğer Ödemi veya Aort Diseksiyonu tabloları; sürekli monitörizasyon ve arteriyel kan basıncı takibi için 112 KKM üzerinden 3. Basamak Yoğun Bakım (KVC / Koroner YBÜ) merkezine sevk edilir.
Yasal Uyarı & Sorumluluk Reddi:
Bu sitede yer alan protokoller, dozlar ve klinik algoritmalar yalnızca hekimler ve sağlık çalışanları için mesleki hafıza desteği amacıyla derlenmiştir. Hekim-hasta ilişkisi doğurmaz; resmi tanı/tedavi kılavuzu, mevzuat veya protokol niteliği taşımaz. Sitede yer verilen ticari isimler (müstahzarlar) yalnızca acil pratik hatırlatmayı kolaylaştırmak amacıyla emsal olarak paylaşılmış olup hiçbir ilaç firmasıyla reklam, sponsorluk veya maddi çıkar bağı bulunmamaktadır; bağlayıcı olan her zaman etken maddedir. Her ilaç önce etken maddeyle yazılır; parantez içindeki ticari isimler yalnızca örnektir, aynı etken maddeyi içeren muadiller de kullanılabilir. 'SGK ödemez', 'reçetesiz alınır' gibi geri ödeme ifadeleri SUT değişikliklerine bağlıdır. Tıbbi kararlar, dozaj, endikasyon, kontrendikasyon ve nihai uygulama sorumluluğu bütünüyle hastayı bizzat takip ve muayene eden hekimin mesleki takdirindedir. İçerik yazarın bilgi ve deneyimine ve belirtilen kaynaklara dayanır; hata içerebilir ve her zaman güncel olmayabilir. Kılavuz tablo ve algoritmaları birebir kopyalanmaz; kaynak gösterilerek özetlenir. Doz, endikasyon ve kontrendikasyonlar uygulamadan önce güncel kılavuz, ürün bilgisi (KÜB) ve kurum protokolüyle doğrulanmalıdır. Klinik karar ve uygulama sorumluluğu hastayı değerlendiren hekime aittir. Hata bildirimi: [email protected].

· Son düzenleme: 05.11.2026