ANAFİLAKSİ PROTOKOLÜ (Erişkin & Pediatrik)

Acil Müdahale, Farmakoloji & Havayolu Güvencesi

EMİN'SEN

1. Basamak: İLK VE HAYAT KURTARICI İLAÇ (ADRENALİN)

⚠️ DİKKAT: Avil veya Kortizon ile VAKİT KAYBETME! Damar yolu bekleme, SC (deri altı) yapma!

  1. Erişkin dozu: 0.5 mg IM. Dozu mL ile değil mg ile hesapla, ampul etiketini oku. Pediatrik doz: 0.01 mg/kg IM (en fazla 0.3 mg; ≥ 12 yaşta 0.5 mg).
    Uygulama Yeri: Uyluk anterolateral orta 1/3 (Vastus lateralis) kası içine dik açıyla.
  2. Tekrarlama Kuralı: Klinik yanıt yoksa 5 dakika sonra 2. doz IM adrenalin uygulanır. İki doz IM adrenalin ve sıvıya rağmen düzelme yoksa refrakter anafilaksidir: uzman desteğiyle düşük doz IV adrenalin infüzyonu başlatılır. İnfüzyon başlayana kadar IM adrenalin 5 dakikada bir tekrarlanmaya DEVAM EDER.
2. Basamak: HAVAYOLU, OKSİJEN & AGRESİF SIVI
  1. Pozisyon: Hipotansif hastayı sırtüstü yatır, bacaklarını kaldır (pasif bacak kaldırma). Solunum sıkıntısı veya stridor varsa oturur pozisyon; gebede sol yan yatış.
  2. Oksijen: Rezervuarlı geri solumasız maske ile yüksek akım O₂ (10-15 L/dk). Stridor veya larinks ödeminde IM adrenaline EK olarak nebül adrenalin. IM adrenalinin yerine geçmez. DİKKAT: Türkiye'de 1 mL'lik ampuller 0.25 mg, 0.5 mg ve 1 mg içerir; dozu mL ile değil mg ile hesapla, ampul etiketini oku.
  3. Agresif Sıvı (Hipotansiyon / Şokta):
    • Erişkin: 1000 - 2000 cc SF ilk 30-60 dakikada hızlı infüzyon.
    • Pediatrik: 20 ml/kg SF hızlı bolus.
3. Basamak: YARDIMCI İLAÇLAR (RUTİN DEĞİL, YALNIZCA ADRENALİN SONRASI)
  1. Metilprednizolon (Prednol): 1-2 mg/kg IV (Erişkinde standart 40-80 mg IV) VEYA Deksametazon (Dekort): 8-16 mg IV (Çocukta: 0.3-0.6 mg/kg). Kortikosteroid rutin önerilmez; refrakter reaksiyonda veya eşlik eden astım/şokta düşünülür.
  2. Feniramin (Avil): 1 ampul yavaş IV/IM (Çocukta: 1 mg/kg, maksimum 50 mg). Antihistaminik yalnızca cilt bulgularını hafifletir.
Dirençli Şok (Konsültan / Yoğun Bakım):
DİRENÇLİ ŞOK / REFRAKTER ANAFİLAKSİ:
• Toplam 2 doz IM ve agresif sıvı yüklemesine rağmen hipotansiyon sürüyorsa 3. kez IM beklenmez; Adrenalin IV İnfüzyonuna geçilir (Erişkin: 1-10 mcg/dk titre; Pediatrik: 0.1-1 mcg/kg/dk). Örnek: 1 mg adrenalin + 250 mL SF = 4 mcg/mL; pompayla 15 mL/saat = 1 mcg/dk.
• Hasta Beta-bloker kullanıyorsa adrenaline yanıtsız kalabilir → Glukagon 1-5 mg IV düşünülür.

EMİN DEĞİLSEN

1. Tanı Tuzağı (Cilt Bulgusu Şart Değildir!):

  • Hastaların %10-20'sinde ürtiker veya anjiyoödem gelişmeyebilir! Alerjen maruziyeti sonrası ani hipotansiyon veya tek başına laringospazm/stridor anafilaksidir.

2. KÖTÜLEŞİRSE: ACİL SEVK & HAVAYOLU GÜVENCESİ (112 KKM):

  • İkinci doz IM adrenaline rağmen yanıtsızlık, ilerleyen stridor veya derinleşen hipotansiyonda vakit kaybetmeden 112 KKM ile irtibata geçilip Kırmızı Kod ile yoğun bakım / ileri merkez sevki başlatılır.
  • Larinks ödemi dakikalar içinde glottisi kapatabilir; stridor, ses kısıklığı veya sekresyonunu yutamama tablosu derinleşiyorsa gecikmeden erken entübasyon planlanmalı, zor havayolu seti ve krikotiroidotomi kiti hazır bulundurulmalıdır.
  • Sevk sırasında hasta kesinlikle ayağa kaldırılmaz; supin pozisyonda, yüksek akım O₂ ve açık geniş damar yolundan hızlı kristaloid infüzyonu ile nakledilir.

3. Bifazik Reaksiyon & Gözlem:

  • Semptomlar tamamen gerilese dahi 4-8 saat sonra nüksedebilir (Bifazik anafilaksi). Tek doz adrenaline hızla yanıt veren hasta semptomlar geçtikten sonra en az 6 saat izlenir. İki veya daha fazla doz gereken, ağır reaksiyon geçiren, ağır astımı olan, gece başvuran ya da acile uzak yaşayan hasta en az 12 saat izlenir.

4. Reçete & Taburculuk:

  • Oral Antihistaminik (örn. Desloratadin 5 mg 1x1 veya Setirizin 10 mg 1x1) + Oral Kortikosteroid (Prednol 16-32 mg tb, 3-5 gün içinde azalarak kesilecek şekilde).
  • Anafilaksi geçiren her hastaya taburculukta 2 adet adrenalin oto-enjektörü (Türkiye'de Penepin 0.15/0.3 mg) reçete edilir, kullanımı uygulamalı gösterilir ve kayda geçer. Alerji / İmmünoloji poliklinik kontrolü önerilir.
Yasal Uyarı & Sorumluluk Reddi:
Bu sitede yer alan protokoller, dozlar ve klinik algoritmalar yalnızca hekimler ve sağlık çalışanları için mesleki hafıza desteği amacıyla derlenmiştir. Hekim-hasta ilişkisi doğurmaz; resmi tanı/tedavi kılavuzu, mevzuat veya protokol niteliği taşımaz. Sitede yer verilen ticari isimler (müstahzarlar) yalnızca acil pratik hatırlatmayı kolaylaştırmak amacıyla emsal olarak paylaşılmış olup hiçbir ilaç firmasıyla reklam, sponsorluk veya maddi çıkar bağı bulunmamaktadır; bağlayıcı olan her zaman etken maddedir. Her ilaç önce etken maddeyle yazılır; parantez içindeki ticari isimler yalnızca örnektir, aynı etken maddeyi içeren muadiller de kullanılabilir. 'SGK ödemez', 'reçetesiz alınır' gibi geri ödeme ifadeleri SUT değişikliklerine bağlıdır. Tıbbi kararlar, dozaj, endikasyon, kontrendikasyon ve nihai uygulama sorumluluğu bütünüyle hastayı bizzat takip ve muayene eden hekimin mesleki takdirindedir. İçerik yazarın bilgi ve deneyimine ve belirtilen kaynaklara dayanır; hata içerebilir ve her zaman güncel olmayabilir. Kılavuz tablo ve algoritmaları birebir kopyalanmaz; kaynak gösterilerek özetlenir. Doz, endikasyon ve kontrendikasyonlar uygulamadan önce güncel kılavuz, ürün bilgisi (KÜB) ve kurum protokolüyle doğrulanmalıdır. Klinik karar ve uygulama sorumluluğu hastayı değerlendiren hekime aittir. Hata bildirimi: [email protected].

· Son düzenleme: 05.11.2026