AKUT AJİTASYON, ALKOL & MADDE YÖNETİMİ

Acil Sedasyon, Yaşlı Ayarı, Toksisiteler, Antidotlar & TCK 192/4 Adli Bildirim Standartları

EMİN'SEN

  1. Şiddetli Ajitasyon / Saldırgan Hasta (Genel Sedasyon):
    • Önce Organik Sebepleri Dışla: Vital bulgular, parmak ucu KŞ, SpO₂, travma/pupil asimetrisi, hastalık öyküsü, biyokimya ve hemogram önceliklidir.
    • Genç / Fiziksel Güçlü Hastada Altın Standart (Ayrı Enjektörlerde IM):
      - Haloperidol (Norodol 5 mg ampul): 5 mg derin gluteal IM.
      - + Midazolam (Dormicum 5 mg ampul): 5 mg IM (Diazem yerine Midazolam seç; IM emilimi hızlı ve güvenilirdir!).
      (15–20 dakikada sakinleşme sağlar; gerekirse 30 dk sonra tekrarlanabilir).
    • Damar Yolu Varsa Titrasyon: Midazolam 2–2.5 mg yavaş IV puşe VEYA Diazepam 5–10 mg yavaş IV puşe (2–3 dakikada saf).
    • ⚠️ GERİATRİ / YAŞLI & FRAİL HASTA (Doz Hayat Kurtarır): Yaşlıda 5 mg Norodol ve Dormicum asla verilmez; solunum arresti ve derin koma yapar! Başlangıç dozu: Haloperidol 0.5 – 1 mg IM/oral (maks 2 mg). Yaşlıda deliryumu derinleştiren ve paradoksal ajitasyon yapan benzodiazepinlerden kaçınılmalı; organik etiyoloji (İYE, SVO, pnömoni) tedavi edilmelidir. Parkinson hastalığı veya Lewy cisimcikli demansta haloperidol verilmez (ağır rijidite ve nöroleptik malign sendrom riski). Demanslı yaşlıda antipsikotikler mortaliteyi artırır; en düşük doz, en kısa süre ve QTc izlemi uygulanır.
  2. Akut Alkol İntoksikasyonu (Sarhoş Hasta Ajitasyonu):
    • DİAZEM / BENZODİAZEPİN KESİNLİKLE VERİLMEZ! Alkol ile benzodiazepin sinerjistik çalışarak ani solunum arresti ve koma yapar.
    • Güvenli Sedasyon (Zorunluysa): Yalnızca Haloperidol (Norodol) 2.5–5 mg IM (yaşlıda 0.5–1 mg) tek başına tercih edilir (EKG ile QT takip edilmelidir).
    • Medikal Destek: Aspirasyon riskine karşı sol yan pozisyonu, 1000 cc %0.9 NaCl (SF) hidrasyon, mide koruma için Pantoprazol 40 mg IV, bulantıda Metpamid 10 mg IV (veya Zofran 4–8 mg IV).
    • Yatak Başı Taramalar: Alkol glukoneogenezi bloke ettiğinden parmak ucu KŞ, periferik vazodilatasyona bağlı vücut ısısı (hipotermi) ve düşmeye bağlı gizli kafa travması/pupiller mutlaka taranmalıdır.
  3. Alkol Yoksunluğu & Deliryum Tremens (Alkolü Kesmiş Hasta):
    • Benzodiazepin Hayat Kurtarır (İlk Tercih!): Titreme, terleme, halüsinasyon veya nöbet varsa: Diazepam (Diazem 10 mg): 10 – 20 mg çok yavaş IV puşe (hasta sakinleşene ve hafif sedatize olana kadar her 10–15 dakikada bir tekrarlanabilir). Nöbet yoksa ve hasta oryante ise hafif/orta yoksunlukta oral diazepam verilir. Karaciğer yetmezliği olanlarda glukuronidasyonla atılan Lorazepam (1–2 mg) tercih edilir.
    • Tiamin Kuralı (Wernicke Ensefalopatisini Önleme): Tiamin (B1 Vitamini: Bemiks/Beheptal): 500 cc SF içine 8 ampul konur (200 mg tiamin), 30–45 dakikada infüzyonla gönderilir. Gereğinde psikiyatriye konsülte edilir.
    • Dekstrozlu idame sıvısından önce tiamin vermek iyi uygulamadır; ancak hipoglisemi tedavisi bunun için bekletilmez.
  4. Madde Toksisitesi & Antidot Protokolleri:
    • Opioid (Eroin/Fentanil) Aşırı Dozu: Koma + Miyozis (iğne ucu pupil) + Solunum Depresyonu ((< 8-10/dk)k) triadında antidot: Nalokson 0.4 – 2 mg IV/IM (solunum rahatlayana dek 2–3 dk'da bir tekrarlanır). Nalokson yarı ömrü kısa olduğundan hasta uyansa dahi en az 4–6 saat gözlem altında tutulmalıdır.
    • Sempatomimetikler (Metamfetamin, Kokain, Bonzai): Ajitasyon, midriyazis, terleme, taşikardi, hipertansiyon ve göğüs ağrısında ilk tercih Diazepam 5–10 mg yavaş IV'dir. ⚠️ Saf Beta Bloker (Dideral vb.) kesinlikle KONTRENDİKEDİR; karşılanmamış alfa vazokonstriksiyonu ile fatal hipertansif kriz ve miyokard enfarktüsü tetikler!
    • Benzodiazepin Zehirlenmesi & Flumazenil Tuzağı: Acilde rutin Flumazenil (Anexate) kontrendikedir/önerilmez; kronik kullanıcıda veya trisiklik antidepresan alımında dirençli fatal status epileptikus atağını tetikler. Hava yolu güvencesi ve destek takip esastır.
  5. Ekstrapiramidal Yan Etki (Akut Distoni) Tedavisi:
    • Norodol veya Metpamid sonrası boyun kasılması (tortikolis), çene kilitlenmesi veya gözlerin yukarı kayması olursa histeri sanılmamalıdır; tedavide Biperiden (Akineton 5 mg ampul) 2.5 – 5 mg IM / yavaş IV (>3 dk) (veya Avil 1 ampul sulandırılarak yavaş IV) veya benztropin uygulanır.

EMİN DEĞİLSEN

  • En Büyük Tuzak (İntoksikasyon vs. Yoksunluk):
    • Akut Alkol Zehirlenmesi (Kanda Alkol Var): Zaten baskılanmış SSS. Benzodiazepin ÖLDÜRÜR!
    • Alkol Yoksunluğu / DT (Alkol Kesilmiş, Kanda Alkol Yok): Aşırı uyarılmış SSS (Glutamat fırtınası). Benzodiazepin YAŞATIR!
  • Ölümcül Farmakolojik Hatalar:
    • Norodol'ü Hızlı IV Puşe Yapmak: Doza bağımlı QT uzaması ve ölümcül Torsades de Pointes riski taşır; standart yol daima derin IM olmalıdır.
    • Diazemi Mayiye Katmak: SF/Dekstroz torbasında presipite olur (kristalleşir); mikroemboli yapar ve sedasyon sağlamaz, doğrudan yavaş IV yapılmalıdır.
    • Tiamin dozu: Profilakside 100-250 mg IV; Wernicke şüphesinde (konfüzyon, ataksi, oftalmopleji) 200-500 mg IV, günde 3 kez. Bemiks ampulü 25 mg tiamin içerir (8 ampul = 200 mg); yüksek doz için uygun ürün eczaneyle planlanır.
  • Sahte Alkol (Metanol) Tehdidi: "Kar yağışı manzarası / görme bulanıklığı", inatçı karın ağrısı ve kan gazında geniş anyon açıklı metabolik asidoz sahte içkidir. UZEM 114 aranmalı; Fomepizol temini (veya %10 oral/IV etil alkol köprüsü) ile hasta acil Hemodiyaliz ve Yoğun Bakım amacıyla 3. basamağa sevk edilmelidir.
  • Kritik Sevk & Konsültasyon Endikasyonları:
    • Nöroloji / Beyin Cerrahisi: Bilinci açılmayan veya ayıldıkça uykuya meyleden sarhoş hasta, anizokori, fokal motor defisit veya kafa travması şüphesinde Subdural Hematom ekarte edilmek üzere acil Kontrastsız Beyin BT ile konsülte edilir.
    • 112 KKM & Yoğun Bakım: GKS < 8 olan, aspirasyon riski taşıyan, dirençli konvülsiyon geçiren veya Delirium Tremens tablosundaki hastalar hava yolu güvencesiyle 3. Basamak Reanimasyon / YBÜ'ye sevk edilir.
  • Kısa Adli Bildirim & Epikriz Rehberi:
    • Zorunlu Adli Bildirim: Darp, travma, kaza, intihar girişimi, ateşli silah/bıçak yaralanması veya şüpheli koma eşlik ediyorsa gecikmeksizin adli bildirim yapılır (hastane polisi veya kolluk aracılığıyla Cumhuriyet Savcılığına). Bildirimin saati ve kime yapıldığı dosyaya yazılır.
    • Tedavi için kendiliğinden başvuran madde kullanıcısı: TCK 192/4, soruşturma başlamadan tedavi için başvuran kullanıcının cezalandırılmayacağını düzenler. Hasta bilgileri gizlidir (Hasta Hakları Yönetmeliği, KVKK). Eşlik eden yaralama, kaza, zehirleme veya başka bir suç belirtisi varsa adli bildirim yükümlülüğü (TCK 280) sürer. Öncelik tıbbi stabilizasyon ve AMATEM yönlendirmesidir (adli olaya karışmadıkça ihbar edilmez).
    • İmzasız / Kaçan Hasta: Bilinci bulanık veya oryantasyonu bozuk hastanın imzası hukuken geçersizdir; tıbbi gözetimden kaçması halinde derhal hekim ve hemşire imzalı adli tutanak tutulup hastane polisine bildirilmelidir.
Yasal Uyarı & Sorumluluk Reddi:
Bu sitede yer alan protokoller, dozlar ve klinik algoritmalar yalnızca hekimler ve sağlık çalışanları için mesleki hafıza desteği amacıyla derlenmiştir. Hekim-hasta ilişkisi doğurmaz; resmi tanı/tedavi kılavuzu, mevzuat veya protokol niteliği taşımaz. Sitede yer verilen ticari isimler (müstahzarlar) yalnızca acil pratik hatırlatmayı kolaylaştırmak amacıyla emsal olarak paylaşılmış olup hiçbir ilaç firmasıyla reklam, sponsorluk veya maddi çıkar bağı bulunmamaktadır; bağlayıcı olan her zaman etken maddedir. Her ilaç önce etken maddeyle yazılır; parantez içindeki ticari isimler yalnızca örnektir, aynı etken maddeyi içeren muadiller de kullanılabilir. 'SGK ödemez', 'reçetesiz alınır' gibi geri ödeme ifadeleri SUT değişikliklerine bağlıdır. Tıbbi kararlar, dozaj, endikasyon, kontrendikasyon ve nihai uygulama sorumluluğu bütünüyle hastayı bizzat takip ve muayene eden hekimin mesleki takdirindedir. İçerik yazarın bilgi ve deneyimine ve belirtilen kaynaklara dayanır; hata içerebilir ve her zaman güncel olmayabilir. Kılavuz tablo ve algoritmaları birebir kopyalanmaz; kaynak gösterilerek özetlenir. Doz, endikasyon ve kontrendikasyonlar uygulamadan önce güncel kılavuz, ürün bilgisi (KÜB) ve kurum protokolüyle doğrulanmalıdır. Klinik karar ve uygulama sorumluluğu hastayı değerlendiren hekime aittir. Hata bildirimi: [email protected].

· Son düzenleme: 05.11.2026