MİYOKARD ENFARKTÜSÜ (MI / AKS)
EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ)
- Aspirin (Coraspin): 300 mg çiğnet (veya 150 mg IV).
- Klopidogrel (Plavix): 600 mg yuttur VEYA Tikagrelor (Brilinta): 180 mg yuttur.
- Enoxaparin (Clexane): 0.5 mg/kg IV bolus VEYA Heparin: ~5000 Ü IV.
- İsordil 5 mg Dilaltı: Tansiyon < 110 mmHg değilse ver. 10 dk'da bir tekrarlanabilir (Max 9 tb).
(II, III, aVF inferior MI'da tansiyonu çakıp arrest edebilir, sormadan verme!) - Nitrogliserin İnfüzyon: 100 cc SF + 10 mg nitrogliserin, 6 cc/h başla.
- Oksijen (O₂): Hastaya başla.
EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM
1. Klinik Şüphe & EKG:
- Tipik Ağrı: Göğüste baskı, fil oturmuş hissi, sırta/çeneye yayılım, soğuk terleme.
- Derivasyonlar: İnferior (II, III, aVF) | Lateral (I, aVL, V5, V6) | Anterior (V1, V2, V3, V4)
2. EKG Uyumsuz & Troponin Negatifse:
- Antasit Testi: Çiğnet/içir. Ağrı geçerse gözlemle; geçmezse USAP? kabul et, taburcu etme.
- Resmi Hat: Şahsi cepten arama! 112 KKM üzerinden Kardiyoloji İcapçısı ile görüş veya HBYS'den resmi konsültasyon gir.
3. EKG / Troponin Pozitifse (STEMI / NSTEMI):
- İlk 2 şart ilacı verip 112 KKM üzerinden sevk başlat; 3, 4, 5 ve 6. maddeler için kardiyolog onayı iste.
ATRİYAL FİBRİLASYON (Hızlı Yanıtlı AF / RVR)
EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & HIZ KONTROLÜ)
⚠️ ŞART: Hasta stabil mi? (Hipotansiyon, bilinç bulanıklığı, akut AC ödemi, iskemik göğüs ağrısı varsa → İlaçla oyalanma, Sedasyon + Senkronize Kardiyoversiyon!).
-
Diltiazem (Diltizem 25 mg amp) — [KOAH / Astımda İlk Tercih]:
1 ampulü 10 cc SF ile sulandır. Monitörde tansiyon izlenerek önce 3 cc (7.5 mg) yavaş IV puşe yap. 10-15 dk sonra yanıt yoksa 3-4 cc daha ekle.
(Sistolik Tansiyon < 100 mmHg veya EF < %40 ise KONTRENDİKE!) -
VEYA Metoprolol (Beloc 5 mg amp) — [Genç / Hipertansif Hastada]:
Tansiyon normalse 2.5 - 5 mg (yarım veya 1 amp) yavaş IV puşe (2 dakikada).
(DİKKAT: Aktif KOAH / Astım alevlenmesinde verme, bronkospazm tetikler!)
- Digoksin (0.5 mg amp): Tansiyonu sınırda veya EF'si düşük kalp yetmezliği hastasında 1 ampul 100 cc SF içinde 30-60 dakikada yavaş infüzyon verilir. (Acil puşede etkisi hemen çıkmaz, 1-2 saat sonra başlar).
- Aspirin Durumu: Saf AF'de inme koruması için rutin aspirin verilmez (kılavuz dışıdır). Yalnızca eşlik eden akut koroner sendrom (AKS) / iskemik göğüs ağrısı şüphesi varsa 300 mg çiğnetilir.
- Diltizem + Beloc'u Ardışık Yapma: Diltizem yaptın diye hız düşmediğinde peşine hemen IV Beloc yapma! AV tam blok, derin bradikardi ve asistoliye (arrest) sokabilirsin.
- Adenozin AF İlacı Değildir: AF'yi sonlandırmaz; gizli iletim yolu (WPW) varsa elektriği aksesuar yola kaçırıp ritmi anında VF'ye (ventriküler fibrilasyon) sokabilir.
EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM
1. Tetikleyiciyi Ara (Sekonder AF):
- Ateş / sepsis, ağır dehidratasyon, hipertiroidi (tiroid fırtınası), pulmoner emboli veya alkol alımı ("holiday heart") AF'yi tetiklemiş olabilir; alttaki primer nedeni atlama.
2. 48 Saat Kuralı & Emboli Tuzağı (Çok Önemli):
- Başlangıcı > 48 saat veya belirsiz olan AF'yi ilaçla ya da şokla normal sinüs ritmine döndürmeye ÇALIŞMA!
- Kulakçıkta trombüs oluşmuş olabilir; ritim aniden sinüse dönerse pıhtıyı beyne atıp hastada inme (felç) yapabilirsin. Hedef sadece ventrikül hızını kırmaktır (Hedef istirahatte nabız < 110/dk).
3. Taburculuk & Sevk:
- Hızı < 110/dk'ya inen, semptomu gerileyen ve hemodinamisi stabil olan hasta oral hız kırıcı ve antikoagülan planı için Kardiyoloji Polikliniği kontrolü önerilerek taburcu edilebilir.
- Hız kırılamıyorsa, hipotansiyon derinleşiyorsa veya göğüs ağrısı/troponin yüksekliği varsa 112 KKM üzerinden acil sevk planlanır.
ANAFİLAKSİ PROTOKOLÜ (Erişkin & Pediatrik)
EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & ACİL MÜDAHALE)
⚠️ DİKKAT: Avil veya Kortizon ile VAKİT KAYBETME! Damar yolu bekleme, SC (deri altı) yapma!
-
Erişkin Dozu: 0.5 mg IM (Standart 1 mg/1 ml'lik 1:1000 ampulün YARISI = 0.5 ml).
Uygulama Yeri: Uyluk anterolateral orta 1/3 (Vastus lateralis) kası içine dik açıyla. -
Pediatrik Doz: 0.01 mg/kg IM (1:1000 ampulden sulandırmadan 0.01 ml/kg).
Maksimum tek doz: 0.3 mg (0.3 ml). - Tekrarlama: Klinik yanıt yoksa veya semptomlar nüksederse 5-15 dakikada bir aynı doz IM tekrarlanır (Tekrarlayan dozlardan çekinme!).
- Pozisyon: Hastayı sırtüstü düz yatır, bacakları yukarı kaldır (Trendelenburg). (Ani ayağa kaldırma veya oturtma mortaliteyi artırır!)
- Oksijen: Rezervuarlı geri solumasız maske ile yüksek akım O₂ (10-15 L/dk). Stridor veya larinks ödemi varsa nebüle 1 ampul adrenalin (1 mg) + 3 cc SF koyup ver.
-
Agresif Sıvı (Hipotansiyon / Şokta):
- Erişkin: 1000 - 2000 cc SF ilk 30-60 dakikada hızlı infüzyon.
- Pediatrik: 20 ml/kg SF hızlı bolus.
- Metilprednizolon (Prednol): 1-2 mg/kg IV (Erişkinde standart 40-80 mg IV) VEYA Deksametazon (Dekort): 8-16 mg IV (Çocukta: 0.3-0.6 mg/kg).
- Feniramin (Avil): 1 ampul yavaş IV/IM (Çocukta: 1 mg/kg, maksimum 50 mg).
Tekrarlayan IM adrenalin ve agresif sıvıya rağmen hipotansiyon sürüyorsa: Adrenalin IV İnfüzyon (1-10 mcg/dk titre edilir). Hasta Beta-bloker kullanıyorsa adrenalinden yanıt alınamayabilir → Glukagon 1-5 mg IV düşünülür.
EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM & SEVK
1. Tanı Tuzağı (Cilt Bulgusu Şart Değildir!):
- Hastaların %10-20'sinde ürtiker veya anjiyoödem gelişmeyebilir! Alerjen maruziyeti sonrası ani hipotansiyon veya tek başına laringospazm/stridor anafilaksidir.
2. KÖTÜLEŞİRSE: ACİL SEVK & HAVAYOLU GÜVENCESİ (112 KKM):
- İkinci doz IM adrenaline rağmen yanıtsızlık, ilerleyen stridor veya derinleşen hipotansiyonda vakit kaybetmeden 112 KKM ile irtibata geçilip Kırmızı Kod ile yoğun bakım / ileri merkez sevki başlatılır.
- Larinks ödemi dakikalar içinde glottisi kapatabilir; stridor, ses kısıklığı veya sekresyonunu yutamama tablosu derinleşiyorsa gecikmeden erken entübasyon planlanmalı, zor havayolu seti ve krikotiroidotomi kiti hazır bulundurulmalıdır.
- Sevk sırasında hasta kesinlikle ayağa kaldırılmaz; supin pozisyonda, yüksek akım O₂ ve açık geniş damar yolundan hızlı kristaloid infüzyonu ile nakledilir.
3. Bifazik Reaksiyon & Gözlem:
- Semptomlar tamamen gerilese dahi 4-8 saat sonra nüksedebilir (Bifazik anafilaksi). Hastalar acil serviste en az 6-8 saat gözlem altında tutulmalıdır.
4. Reçete & Taburculuk:
- Oral Antihistaminik (örn. Desloratadin 5 mg 1x1 veya Setirizin 10 mg 1x1) + Oral Kortikosteroid (Prednol 16-32 mg tb, 3-5 gün içinde azalarak kesilecek şekilde).
- Şiddetli anafilaksi öyküsü olan hastalara taburculukta Adrenalin Oto-enjektörü (Pen) reçete edilerek Alerji / İmmünoloji poliklinik kontrolü önerilir.
VENTRİKÜLER TAŞİKARDİ (Nabızlı Geniş QRS)
EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & KARDİYOVERSİYON)
⚠️ İLAÇLA OYALANMA! Acil Senkronize Elektriksel Kardiyoversiyon!
- Sedoanaljezi (Hasta bilinçliyse): Midazolam (Dormicum) 2 - 2.5 mg IV + Fentanil 50 mcg IV (Hızlıca uygula, arrest eşiğindeki hastada sedasyon için zaman kaybetme).
-
Senkronize Kardiyoversiyon: Defibrilatörde SYNC modunu mutlaka aç (R dalgaları işaretlenmeli!).
Enerji: Bifazik 100 J ile başla → Ritim dönmezse 150 J → 200 J basamaklı artır.
- Amiodaron (Cordarone 150 mg amp): 1 ampul (150 mg), 100 cc %5 Dekstroz içinde 10 dakikada IV infüzyonla verilir. (SF ile çökelebilir, mutlaka %5 Dekstroz kullan!).
- Dirençli / Tekrarlayan Atak: 10-15 dk sonra 150 mg IV ek yükleme tekrarlanabilir.
- İdame İnfüzyonu: Ritim sinüse döndükten sonra ilk 6 saat 1 mg/dk (yaklaşık 360 mg), sonraki 18 saat 0.5 mg/dk infüzyon.
- SYNC Açmayı Unutma: Sync açılmazsa şok T dalgası üstüne düşer (R-on-T) ve ritim anında VF'ye (Arrest) döner!
- Kalsiyum Blokeri Verme: Geniş QRS taşikardide aksi kanıtlanana kadar tanı VT'dir; asla Diltizem / Verapamil yapma (ani kardiyak kollapsa sokar).
EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM
1. Polimorfik VT & Torsades de Pointes Tuzağı:
- QRS morfolojisi sürekli değişiyorsa (burgu gibi) ve QT uzunsa Amiodaron KONTRENDİKEDİR! (QT'yi uzatır). Tedavi: Magnezyum Sülfat 2 g IV (10-15 dk infüzyon) + Asenkronize defibrilasyon.
2. Sevk & Konsültasyon (112 KKM):
- Ritim dönse dahi VT atağı geçiren hasta potansiyel AKS/MI veya malign kardiyomiyopati adayıdır. Monitörize, damar yolu açık ve defibrilatör refakatinde 112 KKM ile doğrudan Koroner Yoğun Bakım / Anjiyo (PKI) merkezine sevk edilmelidir.
KARDİYAK ARREST & CPR ALGORİTMASI (ACLS)
EMİN'SEN: (RESÜSİTASYON & FARMAKOLOJİ)
- Göğüs Kompresyonu: Hız: 100-120/dk, derinlik: 5-6 cm. Göğsün tam geri gevşemesine izin ver. Her 2 dakikada bir basıcıyı değiştir.
- Solunum: İleri havayolu yoksa 30 kompresyon : 2 solunum. İleri havayolu (entübe) takıldıysa göğüs basısını hiç durdurmadan 6 saniyede 1 soluk (10 soluk/dk).
-
1. ŞOK: Hemen Bifazik 200 J (Monofazik 360 J) şok ver. Çocukta: 2 J/kg.
⚠️ ŞOKTAN HEMEN SONRA NABIZ BAKMA! 2 dakika kesintisiz CPR'a başla. -
2. ŞOK: 2 dk sonra ritim halen VF/pVT ise tekrar 200 J şok ver (Çocukta: 4 J/kg).
→ CPR'a devam ederken ADRENALİN 1 mg IV puşe yap (Peşine 10-20 cc SF bolusla yıka ve kolu kaldır). -
3. ŞOK & AMİODARON: Dirençli VF/pVT sürüyorsa 3. şok (200 J) → CPR sürerken:
Amiodaron 300 mg IV puşe (20 cc %5 Dekstroz içinde bolus).
(Amiodaron yoksa alternatif: Lidokain 1-1.5 mg/kg IV - ortalama 100 mg). İkisini karıştırma! - 5. ŞOK & İKİNCİ DOZ: VF devam ediyorsa 5. şok sonrası Amiodaron 150 mg IV puşe yapılır (Lidokain seçildiyse yarım doz: 50 mg).
- ŞOK KESİNLİKLE YOKTUR!
- Damar yolu açılır açılmaz hemen Adrenalin 1 mg IV yapılır.
- 2 dakikalık CPR periyotlarıyla devam edilir; her 3-5 dakikada bir 1 mg Adrenalin IV tekrarlanır.
- Adrenalin Periyodu: Arrest boyunca her 3-5 dakikada bir 1 mg IV (Çocukta: 0.01 mg/kg = 0.01 ml/kg 1:1000). Her IV ilaçtan sonra mutlaka 10-20 cc SF bolus yap.
- Damar Yolu Açılamazsa: Vakit kaybetmeden Kemik İçi (İntraosseöz / IO) yol aç. IO yoksa son çare endotrakeal tüpten IV dozun 2-2.5 katı sulandırılarak verilebilir.
EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM (4H - 4T KONTROLÜ)
CPR sürerken arrestin geri döndürülebilir nedenlerini (4H - 4T) tek tek tara ve tedavi et:
- Hipovolemi: Hızlı kristaloid SF bolus.
- Hipoksi: %100 O₂ ve ileri havayolu.
- Hipo/Hiperkalemi & Asidoz: K+ & pH kontrolü, gerekirse NaHCO₃ / Kalsiyum.
- Hipotermi: Aktif ısıtma.
- Tansiyon Pnömotoraks: İğne dekompresyonu / Göğüs tüpü.
- Tamponad (Kardiyak): Perikardiyosentez.
- Toksinler / Zehirlenme: Uygun antidot.
- Tromboz (Pulmoner / Koroner): Masif PE şüphesinde KPR sırasında Trombolitik (Alteplaz).
ROSC (Spontan Dolaşımın Geri Dönüşü):
- Nabız ve spontan ritim döndüğünde kompresyonu durdur; hedef SpO₂: %94-98, hedef Sistolik KB > 100 mmHg tutulmalıdır.
- Derhal 12 derivasyonlu EKG çek (STEMI var mı?), 112 KKM ile acil Yoğun Bakım ve Primer PKI (Anjiyo) nakli sağla.
SUPRAVENTRİKÜLER TAŞİKARDİ (SVT / PSVT)
EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & KARDİYOVERSİYON)
⚠️ İLAÇLA VAKİT KAYBETME! Acil Senkronize Elektriksel Kardiyoversiyon!
- Sedoanaljezi (Zaman Varsa): Midazolam (Dormicum) 2 - 2.5 mg IV + Fentanil 50 mcg IV (Arrest eşiğindeki hastada sedasyon için gecikme).
-
Senkronize Kardiyoversiyon: Defibrilatörde SYNC modunu aç (R dalgaları işaretlenmeli!).
Enerji: Bifazik 50 - 100 J ile başla → Ritim dönmezse 150 J → 200 J basamaklı artır.
- Modifiye Valsalva (REVERT Tekniği): Hasta yarı oturur pozisyonda 10 cc'lik enjektöre 15 sn sertçe üfler; süre bitince anında sırtüstü yatırılıp bacakları 45° yukarı kaldırılır (45 sn tutulur). Başarı oranı %40 üzerindedir. (İleri yaş / inme öyküsünde karotis masajı yapma!).
-
Adenozin (Yarı Ömrü < 10 Saniye! Hızlı Puşe + Flush):
⚠️ Hastayı önceden uyar: "Birkaç saniye göğsünde sıkışma, yanma ve fenalık hissi olacak, hemen geçecek."- 1. Doz: 6 mg hızlı IV puşe (Geniş antekübital yoldan) → Anında peşine 20 cc SF flush ve kolu havaya kaldır.
- 2. Doz (1-2 dk sonra dönmezse): 12 mg hızlı IV puşe → Anında 20 cc SF flush ve kolu kaldır.
- 3. Doz (Gerekirse): Yanıt yoksa son kez 12 mg (veya 18 mg) tekrarlanabilir.
-
İkinci Sıra (Adenozine Dirençli veya Astımlı Hasta):
• Diltiazem (Diltizem): 0.25 mg/kg (yaklaşık 15-20 mg) 2 dakikada yavaş IV puşe.
• VEYA Metoprolol (Beloc): 2.5 - 5 mg yavaş IV puşe (Astım / KOAH'ta verme!).
- Yavaş Puşe Etme: Adenozin kanda saniyeler içinde parçalanır; yavaş verilirse kalbe ulaşmadan etkisiz kalır.
- 2. ve 3. Derece Blok: Yüksek dereceli AV bloklarda ve hasta sinüs sendromunda KONTRENDİKEDİR.
EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM
1. Gebelik & Laktasyon:
- Adenozin plasentayı geçmez ve kanda saniyeler içinde metabolize olur; gebelerde stabil dar QRS taşikardide en güvenli birinci basamak ilaçtır.
2. Astım & KOAH Tuzağı:
- Adenozin bronkokonstriksiyonu tetikleyebilir. Aktif astımı veya ağır KOAH öyküsü olan olgularda adenozin yerine Diltiazem tercih edilmelidir.
3. KÖTÜLEŞİRSE: 112 KKM & Kardiyoloji Sevki:
- Tekrarlayan adenozin ve kalsiyum blokörüne rağmen hız kırılamıyorsa veya hipotansiyon derinleşirse anstabil kabul edilip senkronize kardiyoversiyon yapılır.
- Ritim dönse dahi sık tekrarlayan SVT atakları olan olgular elektrofizyolojik çalışma (EPS / Ablasyon) değerlendirmesi için Kardiyoloji Polikliniğine yönlendirilmeli; hemodinamisi sınırda olanlar 112 KKM ile sevk edilmelidir.
AORT DİSEKSİYONU PROTOKOLÜ
EMİN'SEN: (FARMAKOLOJİ & HIZ/TANSİYON HEDEFLERİ)
⚠️ ALTIN KURAL: Önce Nabız < 60/dk, ardından Sistolik KB 100-120 mmHg! (Önce beta-bloker vermeden tek başına saf damar genişletici verme; refleks taşikardi yırtığı hızla ilerletir!).
-
Esmolol (Brevibloc 100 mg/10 ml ampul) [İlk Tercih - Ultra Kısa Etkili]:
• Yükleme: 0.5 mg/kg (Pratik Formül: Kilo / 20 ml puşe → 80 kg için ~4 ml / 40 mg) 1 dakikada yavaş IV puşe.
• İdame: 50 mcg/kg/dk başlanır (Pratik: Puşe dozu x 6 = ~24 ml/saat infüzyon). Hedef nabız 55-60/dk olana kadar titre edilir. -
VEYA Metoprolol (Beloc 5 mg ampul) [Esmolol Yoksa]:
2.5 - 5 mg yavaş IV puşe (2-5 dakikada bir, nabız < 60/dk olana kadar tekrarlanır).
-
Nitrogliserin (Perlinganit ampul):
⚠️ ŞART: Yalnızca nabız < 60/dk'ya indikten sonra tansiyon halen > 120 mmHg ise eklenir.
5-10 mcg/dk infüzyonla başlanır, sistolik tansiyon 100-120 mmHg aralığına gelene kadar titre edilir.
- Fentanil: 25 - 50 mcg yavaş IV puşe VEYA Morfin: 2 - 4 mg yavaş IV puşe (Ağrı azaldıkça tansiyon ve nabız kontrolü belirgin rahatlar).
EMİN DEĞİLSEN: KLİNİK YÖNETİM & DİREKT SEVK
1. Klinik Şüphe & Tanı Kriterleri:
- Sırta / iki skapula arasına bıçak saplanır gibi vuran ani başlangıçlı şiddetli ağrı.
- İki kol arasında > 20 mmHg sistolik tansiyon farkı veya periferik nabız asimetrisi.
- Yeni duyulan aort yetersizliği diyastolik üfürümü veya açıklanamayan senkop.
2. ÖLÜMCÜL TUZAK: STEMI Taklidi & Kan Sulandırıcı Verme!
- Diseksiyon koroner ostiyumları (özellikle RCA'yı) tıkayarak inferior STEMI tablosu yapabilir. Diseksiyon şüphesi varken ASLA Aspirin, Plavix/Brilinta, Heparin veya Trombolitik verme! Kanama ve perikardiyal tamponadı hızlandırıp arrest eder.
3. Tetkik & Acil Sevk Stratejisi (112 KKM & KVC):
- Stabil Hasta: Acil Kontrastlı Torakoabdominal BT Anjiyografi çekilerek tanı kesinleştirilir.
- Anstabil Hasta veya BT Yokluğu: Hasta tomografiyle vakit kaybettirilmez; yatak başı EKO ile kapak/perikardiyal sıvı kontrol edilip doğrudan 112 KKM ile KVC (Kalp Damar Cerrahisi) olan merkeze acil sevk başlatılır.
- Nakil boyunca sistolik KB 100-120 mmHg ve nabız 55-60/dk tutulacak şekilde infüzyonlara devam edilmelidir.